Sẹo lồi là những tổn thương da thuộc mô trung bì, tăng sinh dạng lưới thường gặp với cơ chế bệnh sinh chưa được biết rõ, xảy ra tuỳ thuộc vào cơ địa nhạy cảm di truyền của mỗi người. Sẹo lồi xuất hiện như là một kết quả của sự tăng sinh quá mức mô sẹo ngoài vị trí chấn thương da ban đầu (dù là những chấn thương nhỏ như thế nào) như sẹo sau phẫu thuật, chấn thương, vị trí tiêm chủng, bỏng, thuỷ đậu, mụn trứng cá hoặc thậm chỉ chỉ sau những vết cào gãi.

Sẹo lồi có khuynh hướng thường thấy hơn ở những người da màu, ví dụ như người da đen,…

Sẹo lồi. Tirgan MH. Neck keloids: evaluation of risk factors and recommendation for keloid staging system [version 2]. F1000Research 2016, 5:1528 (doi: 10.12688/f1000research.9086.2)

Mặc dù sẹo lồi là một tình trạng hoàn toàn lành tính trên lâm sàng, chúng cũng có thể tác động rất nhiều đến tâm lý và quan hệ xã hội của bệnh nhân. Sẹo lồi biểu hiện với một mô xơ, đặc hình thành ngay cả những chấn thương da nhỏ nhất.

Kết quả hình ảnh cho hypertrophic scar
Sẹo phì đại ở vị trí cổ tay phải, phụ nữ 23 tuổi

Sẹo phì đại thường chỉ giới hạn trong vị trí chấn thương trước đó trong khi sẹo lồi có xu hướng xâm lấn ra mô da bình thường không bị chấn thương xung quanh. Có những đặc điểm kết hợp khác cũng giúp phân biệt giữa 2 loại này như sau:

Đặc điểm Sẹo lồi Sẹo phì đại
Tại giới hạn chấn thương trước đó Không
Chấn thương đi trước Không phải luôn có Luôn có
Vùng thường xuất hiện Vùng ít cử động Vùng cử động nhiều
Diễn tiến Tăng dần Thoái triển sau một thời gian
Triệu chứng Thường có triệu chứng Thường có
Đáp ứng với điều trị Kém Tốt
Natri Bình thường Giảm
Magie Tăng Giảm
Calci Tăng Giảm
Chất nền nhầy Nhiều Ít
Nguyên bào sợi Ít Nhiều
Phản ứng với dị vật Không Thường có
Nhuộm xanh collagen đói luxol Hơi đỏ Xanh
Dưỡng bào Tăng Tăng
Bệnh sinh Không rõ Không rõ
Nguyên bào xơ cơ Không
ALA niên transaminase Tăng Bình thường

Tuy nhiên, trên y văn thường có những nhầm lẫn giữa 2 loại sẹo này bởi vì có nhiều tổn thương giống sẹo lồi được xem là sẹo phì đại hoặc ngược lại.


Sẹo lồi. Tirgan MH. Neck keloids: evaluation of risk factors and recommendation for keloid staging system [version 2]. F1000Research 2016, 5:1528 (doi: 10.12688/f1000research.9086.2)

Ngoài ra, một số bệnh nhân có cả 2 loại sẹo gây ra sau với cùng chấn thương. Những nghiên cứu lâm sàng thường gộp chung 2 loại này với nhau và điều này khiến cho những thông tin đưa ra có nhiều điểm không chính xác, đặc biệt là trong khi áp dụng trên thực hành liên quan đến việc đánh giá đáp ứng hiệu quả trị liệu.

Sẹo lồi và sẹo phì đại được cho là kết quả của sự tăng sinh quá mức của mô xơ, luôn sau một số dạng chấn thương nào đó (xé rách, đường cắt, xâu lỗ tai, tiêm chủng, thuỷ đậu, zona, mụn trứng cá, côn trùng đốt, hoặc vết bỏng).  Tuy nhiễm, có những báo cáo về một tỉ lệ nhỏ bệnh nhân có sẹo lồi tự phát (vô căn) mà không có chấn thương nào trước đó. Các loại tổn thương đó thường xảy ra trên những người có tiền sử gia đình bị sẹo lồi và ở vùng giữa ngực. Ngoại trừ những bệnh nhân bỏng, phần lớn sẹo lồi xảy ra trong độ tuổi khoảng 20 -30 tuổi, mặc dù thì chúng cũng có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào từ trẻ nhũ nhi cho đến những người lớn tuổi.

Sẹo phì đại thường xuất hiện nhanh sau một tổn thương hoặc chấn thương da, trong khi đó thì sẹo lồi thường hình thành chậm nhưng lớn dần sau nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Trong phần lớn các trường hợp, sẹo phì đại thường thoái triển sau điều trị trong khi đó với sẹo lồi thường lại tái phát sau điều trị hoặc khi ngưng điều trị.

BS Trần Ngọc Nhân

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here